Ψεκασμός ελαιώνα με drone: Τι δείχνει η ελληνική έρευνα για τον δάκο και τη φυτοπροστασία

Μπορεί ένα γεωργικό drone να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του σημαντικότερου εχθρού της ελιάς;

Ο δάκος της ελιάς (Bactrocera oleae) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς της ελληνικής ελαιοκαλλιέργειας. Οι προσβολές του μπορούν να προκαλέσουν απώλειες στην παραγωγή, υποβάθμιση του ελαιοκάρπου και προβλήματα στην ποιότητα του ελαιολάδου. Η αντιμετώπισή του απαιτεί σωστή παρακολούθηση, κατάλληλο χρόνο επέμβασης και επιλογή της ενδεδειγμένης μεθόδου φυτοπροστασίας.

Δεν είναι όλοι οι ελαιώνες ίδιοι. Σε περιοχές με μεγάλες κλίσεις, αναβαθμίδες, στενά περάσματα ή κατακερματισμένα αγροτεμάχια, η πρόσβαση των επίγειων μηχανημάτων μπορεί να είναι δύσκολη και χρονοβόρα. Εδώ γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: μπορούν τα ψεκαστικά drone να προσφέρουν μια αποτελεσματική εναλλακτική στον δολωματικό ψεκασμό κατά του δάκου;

Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο θεωρητικό. Μια τετραετής ελληνική επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύτηκε το 2025 στο διεθνές περιοδικό Agronomy, συνέκρινε εφαρμογές με drone και επίγειο εξοπλισμό σε ελαιώνες τεσσάρων περιοχών της Ελλάδας. Τα αποτελέσματα έχουν ενδιαφέρον, και αναδεικνύουν τόσο τις δυνατότητες της τεχνολογίας όσο και τους περιορισμούς της και το νομικό πλαίσιο.

1. Ο δάκος της ελιάς και η σημασία της έγκαιρης αντιμετώπισης

Ο δάκος προσβάλλει τον ελαιόκαρπο, όπου το θηλυκό έντομο εναποθέτει τα αυγά του. Οι προνύμφες αναπτύσσονται μέσα στον καρπό και προκαλούν ζημιές που επηρεάζουν την ποσότητα και την ποιότητα της παραγωγής. Η ένταση της προσβολής εξαρτάται από:

• τις καιρικές συνθήκες και τη θερμοκρασία,
• την ποικιλία και το στάδιο ανάπτυξης του καρπού,
• την πυκνότητα του πληθυσμού του εντόμου,
• το ιστορικό προσβολών και τις συνθήκες του συγκεκριμένου ελαιώνα,
• τον χρόνο συγκομιδής και την εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων φυτοπροστασίας.

Η αυξημένη προσβολή μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της ποιότητας του ελαιολάδου, μεταξύ άλλων μέσω αύξησης της οξύτητας και επιδείνωσης ορισμένων οργανοληπτικών χαρακτηριστικών. Γι’ αυτό η αντιμετώπιση του δάκου δεν πρέπει να βασίζεται σε σταθερό ημερολόγιο ψεκασμών: χρειάζεται παρακολούθηση του πληθυσμού, αξιολόγηση της προσβολής και προσαρμογή στις πραγματικές συνθήκες. Στην Ελλάδα η προστασία γίνεται μέσα από το Εθνικό Πρόγραμμα Ολοκληρωμένης Δακοκτονίας («Ομαδική Καταπολέμηση του Δάκου»), που ξεκίνησε το 1937. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Υπουργείο και εποπτεύεται από τις Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής. Παρακολουθεί τον πληθυσμό με δίκτυο παγίδων McPhail και εφαρμόζει από τρεις έως πέντε δολωματικούς ψεκασμούς από το έδαφος, ανάλογα με τη χρονιά, την ποικιλία και τις κλιματικές συνθήκες. Οι ανακοινώσεις αυτών των υπηρεσιών είναι το πρώτο που πρέπει να ελέγχει ο παραγωγός.

2. Η ελληνική τετραετής μελέτη: drone έναντι επίγειου ψεκασμού

Η μελέτη Comparative Efficacy of UAVs (Unmanned Aerial Vehicles) and Ground-Based Bait Applications for Olive Fruit Fly (Bactrocera oleae) Control in Greek Olive Orchards δημοσιεύτηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2025 στο Agronomy. Επικεφαλής ήταν ερευνητές του Εργαστηρίου Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με συμμετοχή του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου, Περιφερειακών Διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής και του Υπουργείου. Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το εθνικό πρόγραμμα δακοκτονίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Στους συγγραφείς περιλαμβάνονται και εργαζόμενοι σε εταιρεία drone και στην Elanco Hellas, κάτι που δηλώνουν οι ίδιοι στη δήλωση συμφερόντων της δημοσίευσης.

Πού και πώς έγινε η έρευνα

• Περιοχές: Λάρισα, Ζάκυνθος, Τριφυλία και Κρήτη, με διαφορετικές εδαφοκλιματικές και τοπογραφικές συνθήκες.
• Περίοδος: 2021–2024.
• Σχεδιασμός: σε κάθε περιοχή επιλέχθηκαν τρεις ελαιώνες, ο καθένας περίπου 2,5 εκταρίων (25 στρεμμάτων): ένας με δολωματική εφαρμογή με drone, ένας με συμβατική επίγεια εφαρμογή και ένας αψέκαστος μάρτυρας.
• Εφαρμογές: τρεις ανά περιοχή, μεταξύ Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου.
• Έλεγχος: με δειγματοληψία καρπών, 100 ελιές ανά ελαιώνα σε κάθε δειγματοληψία, και καταγραφή κλιματικών στοιχείων.
• Drone: εξακόπτερο με δεξαμενή 10 λίτρων, που χειρίστηκε εταιρεία drone με εξουσιοδότηση της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας. Δεν ήταν drone της σειράς DJI Agras. Τα νεότερα Agras έχουν μεγαλύτερη δεξαμενή και απόδοση.

Μια σημαντική λεπτομέρεια: δεν επρόκειτο για πλήρη διαβροχή ολόκληρης της κόμης. Η εφαρμογή ήταν στοχευμένη, με ένα ρεύμα δολώματος σε ένα δέντρο στα τρία, και σε πολύ μικρότερη ποσότητα ανά δέντρο από την επίγεια εφαρμογή. Ο δολωματικός ψεκασμός έχει διαφορετικό στόχο και απαιτήσεις από έναν ψεκασμό κάλυψης για μυκητολογικές ασθένειες.

3. Τι έδειξαν τα αποτελέσματα για την προσβολή από τον δάκο

Η μελέτη κατέγραψε ενεργή προσβολή του ελαιοκάρπου και στις τρεις ομάδες αγρών:

Τα εύρη συνοψίζουν τις τιμές που αναφέρουν οι ερευνητές για τις διαφορετικές συνθήκες της μελέτης. Δεν αποτελούν εγγυημένα ποσοστά αποτελεσματικότητας για κάθε ελαιώνα ή κάθε χρονιά.

Τι σημαίνουν πρακτικά

Και οι δύο μέθοδοι συνδέθηκαν με σημαντικά χαμηλότερη ενεργή προσβολή σε σύγκριση με τους αψέκαστους μάρτυρες. Στη συνολική ανάλυση, οι εφαρμογές με drone εμφάνισαν αποτελέσματα αντίστοιχα ή σε ορισμένες περιπτώσεις καλύτερα από τις επίγειες. Η αποτελεσματικότητα όμως μεταβλήθηκε ανάλογα με το έτος: οι διαφορές ανάμεσα στις μεθόδους ήταν σαφέστερες το 2021 και το 2022, ενώ το 2023 και το 2024, με χαμηλότερη πίεση προσβολής, δεν ήταν στατιστικά σημαντικές.

Το συμπέρασμα δεν είναι ότι το drone υπερέχει πάντοτε. Είναι ότι η στοχευμένη εφαρμογή με drone μπορεί, υπό τις συνθήκες αυτού του πρωτοκόλλου, να επιτύχει έλεγχο του δάκου συγκρίσιμο με τον επίγειο ψεκασμό. Πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι σε κάθε περιοχή υπήρχε ένας ελαιώνας ανά μέθοδο, και ότι η αξιολόγηση μιας μεθόδου δεν πρέπει να βασίζεται σε ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα.

4. Η εξοικονόμηση νερού: ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα

Οι ερευνητές κατέγραψαν και το νερό που χρειάστηκε. Για πειραματικό αγροτεμάχιο περίπου 2,5 εκταρίων (25 στρεμμάτων), αναφέρθηκαν:

Με βάση αυτά τα εύρη, η κατανάλωση νερού στην εφαρμογή με drone ήταν περίπου 85%–93% χαμηλότερη. Η διαφορά έχει πρακτική σημασία όπου η μεταφορά νερού είναι δύσκολη ή η πρόσβαση στα αγροτεμάχια απαιτεί χρόνο και εργασία. Τα στοιχεία αφορούν όμως τη συγκεκριμένη στοχευμένη δολωματική μέθοδο και το συγκεκριμένο πρωτόκολλο. Δεν σημαίνουν ότι κάθε εφαρμογή με drone απαιτεί τόσο λίγο νερό ή ότι μπορεί να αντικαταστήσει κάθε τύπο ψεκασμού.

5. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα των drone στους ελαιώνες

• Πρόσβαση σε δύσκολα αγροτεμάχια. Οι επικλινείς εκτάσεις, οι αναβαθμίδες και τα στενά περάσματα δυσκολεύουν τα επίγεια μηχανήματα. Ένα drone κινείται πάνω από το αγροτεμάχιο χωρίς να περνά με τροχούς ανάμεσα στα δέντρα.
• Στοχευμένη εφαρμογή. Όταν η μέθοδος επιτρέπει στοχευμένη τοποθέτηση του δολώματος, το drone εκτελεί μια προκαθορισμένη διαδρομή και εφαρμόζει στα προβλεπόμενα σημεία.
• Μικρότερος όγκος υγρού. Η μελέτη κατέγραψε πολύ μικρότερη κατανάλωση νερού, άρα λιγότερες ανάγκες μεταφοράς και ανεφοδιασμού.
• Προγραμματισμός και επαναληψιμότητα. Η αυτοματοποιημένη πλοήγηση βοηθά να εκτελείται η ίδια εργασία με τις ίδιες παραμέτρους. Η πραγματική ακρίβεια εξαρτάται από τον σχεδιασμό, τη ρύθμιση του εξοπλισμού, τον καιρό και την εμπειρία του χειριστή.

6. Τι περιορισμούς πρέπει να γνωρίζει ο παραγωγός

Η τεχνολογία δεν καταργεί τους περιορισμούς της φυτοπροστασίας.

• Χωρητικότητα δεξαμενής και αυτονομία. Οι μικρότερες δεξαμενές σε σχέση με επίγεια μηχανήματα και η αλλαγή μπαταριών επηρεάζουν τον προγραμματισμό, ιδίως σε μεγάλες συνεχόμενες εκτάσεις. Το αναφέρουν και οι ίδιοι οι ερευνητές.
• Καιρικές συνθήκες. Ο άνεμος, η θερμοκρασία, η υγρασία και η βροχή επηρεάζουν το ψεκαστικό υγρό και την αποτελεσματικότητα. Η μελέτη τονίζει ότι ο χρόνος της εφαρμογής πρέπει να ταιριάζει με ευνοϊκό καιρό.
• Τοπογραφία και μορφολογία της κόμης. Η διάταξη των δέντρων, η πυκνότητα της βλάστησης και το ανάγλυφο επηρεάζουν τον σχεδιασμό.
• Μεταβλητότητα από χρονιά σε χρονιά. Η πίεση του δάκου και η αποτελεσματικότητα δεν μένουν σταθερές, γι’ αυτό η παρακολούθηση της προσβολής και η γεωπονική αξιολόγηση παραμένουν απαραίτητες.
• Κόστος. Εξαρτάται από την έκταση, τη συχνότητα των εφαρμογών, τον εξοπλισμό, το εργατικό κόστος και την πρόσβαση. Δεν υπάρχει ενιαίο ποσοστό εξοικονόμησης.

Τι έδειξε μια ισπανική μελέτη για ψεκασμούς κάλυψης

Μια μελέτη του Πανεπιστημίου της Σεβίλλης (Sánchez-Fernández et al., Frontiers in Plant Science, 2024) συνέκρινε ένα drone ψεκασμού με τον κοινό ψεκαστήρα τρακτέρ σε υπέρπυκνο ελαιώνα στην Ανδαλουσία. Το drone, ένα πρωτότυπο εξακόπτερο με δεξαμενή 16 λίτρων, ψέκασε 40 λίτρα ανά εκτάριο, έναντι 800 λίτρων ανά εκτάριο του τρακτέρ. Βρέθηκε ότι το drone προκάλεσε σημαντικά μικρότερη διασπορά στον αέρα και παρόμοιες αποθέσεις στο έδαφος, αλλά σημαντικά χαμηλότερη απόθεση πάνω στη βλάστηση. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι τα drone ταιριάζουν περισσότερο σε δολωματικά ή συστηματικά προϊόντα που δεν χρειάζονται πλήρη κάλυψη, και σε στοχευμένο ψεκασμό. Είναι μία δοκιμή σε έναν ελαιώνα και ένα drone, και τα αποτελέσματα δεν γενικεύονται σε κάθε ελαιώνα ή εφαρμογή.

7. Τι γίνεται με το κυκλοκόνιο, την κερκόσπορα και το γλοιοσπόριο

Ο δάκος δεν είναι ο μοναδικός κίνδυνος. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα, οι βροχοπτώσεις και η υγρασία ευνοούν διάφορες μυκητολογικές ασθένειες. Εδώ χρειάζεται μια βασική διάκριση: η αποτελεσματικότητα ενός drone σε στοχευμένο δολωματικό ψεκασμό δεν αποδεικνύει ότι είναι εξίσου κατάλληλο για κάθε εφαρμογή που απαιτεί πλήρη κάλυψη της κόμης.

Χρειάζονται όλα αυτά ψεκασμό με drone; Όχι απαραίτητα. Έχουν διαφορετική βιολογία και διαφορετικές απαιτήσεις εφαρμογής: για ορισμένα χρειάζεται καλή κάλυψη του φυλλώματος, για άλλα η αντιμετώπιση βασίζεται σε καλλιεργητικά μέτρα, παρακολούθηση ή άλλη μέθοδο. Η καταλληλότητα του εξοπλισμού, η έγκριση του προϊόντος για τον συγκεκριμένο τρόπο εφαρμογής και η νομοθεσία εξετάζονται ξεχωριστά.

8. Τι ισχύει νομικά για τον ψεκασμό ελιάς με drone στην Ελλάδα

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία του θέματος. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ερώτηση 18), η εφαρμογή φυτοπροστατευτικών προϊόντων με αεροψεκασμό απαγορεύεται στην Ελλάδα (άρθρο 23 του ν. 4036/2012). Η διάταξη είναι γενική και δεν εξαιρεί τα drone.

• Παρέκκλιση: αεροψεκασμός μπορεί να επιτραπεί μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όταν τηρούνται όλοι οι όροι της παραγράφου 2 του άρθρου 23 και με σύμφωνη γνώμη της Περιφέρειας. Ακόμη και τότε, ο συγκεκριμένος τρόπος εφαρμογής πρέπει να αναγράφεται στην άδεια διάθεσης του προϊόντος στην αγορά.
• Έρευνα και ανάπτυξη: οι ψεκασμοί με drone για έρευνα, στο πλαίσιο του άρθρου 54 του Καν. (ΕΚ) 1107/2009, γίνονται με ειδική άδεια πειραματισμού από την αρμόδια υπηρεσία.

Τι σημαίνει αυτό για τον ελαιοπαραγωγό

Η ελληνική μελέτη δείχνει ότι η μέθοδος έχει ενδιαφέρον από γεωπονική και τεχνική άποψη. Δεν σημαίνει ότι κάθε παραγωγός μπορεί να χρησιμοποιήσει εμπορικά ένα ψεκαστικό drone για φυτοπροστατευτικά. Στην έρευνα, οι πτήσεις έγιναν με επιχειρησιακή εξουσιοδότηση της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας και η χρήση του σκευάσματος είχε εγκριθεί πειραματικά από το Υπουργείο για την περίοδο 2020–2026. Η έγκριση μιας ερευνητικής εφαρμογής δεν είναι γενική άδεια για αντίστοιχες εμπορικές εργασίες.

Πριν από οποιαδήποτε εφαρμογή, ενημερωθείτε από τις αρμόδιες υπηρεσίες και τον γεωπόνο σας, ώστε να επιβεβαιωθεί τι επιτρέπεται για τη συγκεκριμένη χρήση και χρονική περίοδο. Το κείμενο του Υπουργείου που χρησιμοποιήσαμε είναι της 26ης Ιουνίου 2024 (έκδοση 4), και αξίζει να ελέγχετε αν υπάρχει νεότερο. Για το ευρύτερο πλαίσιο δείτε και τον οδηγό αγοράς ψεκαστικού drone.

9. Τι μπορούν να κάνουν σήμερα τα drone σε έναν ελαιώνα

Η αξία των γεωργικών drone δεν περιορίζεται στον ψεκασμό. Ακόμη και όταν η εφαρμογή φυτοπροστατευτικών δεν επιτρέπεται, υπάρχουν άλλες δυνατότητες στη γεωργία ακριβείας. Οι υπηρεσίες της FLYDROPS που αφορούν ελαιώνες και δενδροκαλλιέργειες είναι υπηρεσίες λήψης και ανάλυσης δεδομένων, και δεν περιλαμβάνουν εφαρμογή φυτοπροστατευτικών.

• Χαρτογράφηση του ελαιώνα: οι αεροφωτογραφίες αποτυπώνουν τη διάταξη των δέντρων, την κάλυψη της καλλιέργειας και τη γενική εικόνα του αγροτεμαχίου. Για δενδροκαλλιέργειες, ακόμη και σε πλαγιές ή με ανομοιόμορφη φύτευση, δείτε την τρισδιάστατη χαρτογράφηση δενδροκαλλιέργειας και τη χαρτογράφηση αγρού.
• Πολυφασματική απεικόνιση και NDVI: με κατάλληλους αισθητήρες αναδεικνύονται διαφορές στη βλάστηση ανάμεσα σε περιοχές του ελαιώνα. Δείχνουν πού αξίζει να πάτε να δείτε από κοντά, και δεν είναι από μόνες τους διάγνωση ασθένειας ή έλλειψης θρεπτικών. Δείτε την υπηρεσία φασματογράφησης και το άρθρο NDVI στη γεωργία.
• Καλύτερος προγραμματισμός εργασιών: η συστηματική καταγραφή της κατάστασης του αγρού βοηθά στην οργάνωση των ελέγχων και στην παρακολούθηση των διαφοροποιήσεων. Αυτός είναι ο βασικός στόχος της γεωργίας ακριβείας: να μετατρέπει τα δεδομένα σε χρήσιμη πληροφορία.

Αν σας ενδιαφέρει πώς δουλεύουν τα DJI Agras σε οπωρώνες άλλων χωρών, όπου ισχύουν διαφορετικοί κανόνες, δείτε τις μελέτες Μύγα των οπωροφόρων με drone, Πορτοκαλιές και ακάρεα και Ροδακινιές και αφίδες. Κάθε χώρα έχει τους δικούς της κανόνες, και στην Ελλάδα ισχύουν όσα αναφέρονται παραπάνω.

10. Τι πρέπει να κάνει ο παραγωγός το φθινόπωρο και τον χειμώνα

1. Παρακολουθείτε τον δάκο. Ελέγχετε τις διαθέσιμες παγίδες, τις προσβολές στον καρπό και τις επίσημες γεωργικές προειδοποιήσεις.
2. Εξετάζετε συστηματικά το φύλλωμα. Αναζητήστε ύποπτες κηλίδες, πρόωρη φυλλόπτωση και άλλα συμπτώματα που χρειάζονται γεωπονική αξιολόγηση.
3. Ελέγχετε τον καρπό πριν από τη συγκομιδή. Η εικόνα του καρπού και το ιστορικό του ελαιώνα βοηθούν στην αξιολόγηση πιθανών προσβολών.
4. Προγραμματίζετε σωστά το κλάδεμα. Αποφεύγετε, όπου γίνεται, εργασίες που δημιουργούν πληγές όταν επικρατούν βροχερές και υγρές συνθήκες.
5. Μην εφαρμόζετε φυτοπροστατευτικά χωρίς τεκμηριωμένη ανάγκη. Η διάγνωση, η επιλογή εγκεκριμένου προϊόντος και η τήρηση των οδηγιών χρήσης είναι απαραίτητες.
6. Ενημερώνεστε πριν χρησιμοποιήσετε νέο εξοπλισμό. Η τεχνική δυνατότητα ενός drone δεν υποκαθιστά τις εγκρίσεις και τους περιορισμούς της νομοθεσίας.

Συχνές ερωτήσεις

Συμπέρασμα: η τεχνολογία έχει αξία όταν βασίζεται σε δεδομένα και σωστή εφαρμογή

Η τετραετής ελληνική μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, προσφέρει σημαντικά στοιχεία για τις δυνατότητες του δολωματικού ψεκασμού κατά του δάκου με drone. Στις συνθήκες που εξετάστηκαν, η μέθοδος πέτυχε αποτελέσματα συγκρίσιμα με τη συμβατική επίγεια εφαρμογή, με πολύ μικρότερο όγκο νερού, και είναι ενδιαφέρουσα για δύσβατους ελαιώνες.

Παράλληλα, η μεταβλητότητα από χρονιά σε χρονιά δείχνει ότι καμία τεχνολογία δεν υποκαθιστά την παρακολούθηση του εχθρού, τη γεωπονική γνώση και τον σωστό σχεδιασμό. Και το νομικό πλαίσιο παραμένει καθοριστικό: η επιστημονική τεκμηρίωση μιας μεθόδου δεν σημαίνει ότι η εμπορική εφαρμογή της είναι αυτομάτως επιτρεπτή.

Στη FLYDROPS παρακολουθούμε τις εξελίξεις στα γεωργικά drone και στη γεωργία ακριβείας, με στόχο να ενημερώνουμε υπεύθυνα τους παραγωγούς για τις δυνατότητες και τους πραγματικούς περιορισμούς της τεχνολογίας.

Θέλετε να ενημερωθείτε για τα γεωργικά drone και τη χαρτογράφηση του ελαιώνα σας;

Η FLYDROPS είναι επίσημος αντιπρόσωπος DJI Agriculture και FJ Dynamics, με έδρα τα Κουφάλια Θεσσαλονίκης. Μπορούμε να σας ενημερώσουμε για τη σειρά DJI Agras, για χαρτογράφηση, φασματογράφηση και γεωργία ακριβείας. Πείτε μας ποια καλλιέργεια έχετε, σε ποια περιοχή και πόσα στρέμματα. Καλέστε στο (+30) 2391 301149 ή ζητήστε προσφορά.

FLYDROPS: μαζί, για μια πιο έξυπνη γεωργία!

Πηγές και επιστημονική τεκμηρίωση

1. Papadogiorgou G.D. et al. (2025). Comparative Efficacy of UAVs (Unmanned Aerial Vehicles) and Ground-Based Bait Applications for Olive Fruit Fly (Bactrocera oleae) Control in Greek Olive Orchards. Agronomy, 15(9), 2158. doi.org/10.3390/agronomy15092158
2. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Ερωτήσεις και απαντήσεις για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα (26/06/2024, έκδοση 4), ερώτηση 18 για την εφαρμογή με drone.
3. Sánchez-Fernández L. et al. (2024). Reducing environmental exposure to PPPs in super-high density olive orchards using UAV sprayers. Frontiers in Plant Science, 14:1272372. doi.org/10.3389/fpls.2023.1272372